π. Νικόλαος Λουδοβίκος «Να μην χάσουμε τα πάθη. Να τα μεταβάλουμε»

Αναδημοσίευση από το περιοδικό «Αντί» 13-01-2007.
Πηγή:http://www.europeanspirit.gr/athenaeum/nikolaos_pathi.html

Απόστολος Διαμαντής: Πώς εσείς, ένας απόφοιτος της ψυχολογίας, στραφήκατε στη θεολογία;

Νικόλαος Λουδοβίκος: Προέρχομαι από την ψυχολογία, σπούδασα ψυχολογία. Και στη συνέχεια, μέσω αγιορειτών, πέρασα στην ορθόδοξη θεολογία. Και διάβασα απευθείας τους Έλληνες πατέρες. Στο έργο μου στέκομαι κριτικά απέναντι στο σχήμα του υπαρξισμού, που έχει υιοθετηθεί από κάποιους Έλληνες θεολόγους, το οποίο έχει τη ρίζα του στον Αυγουστίνο (Augustinus) και στον Πλωτίνο. Ότι δηλαδή η ψυχή είναι ουράνια και το σώμα επίγειο. Και έτσι μιλάνε για τη φύση σαν κάτι από το οποίο πρέπει να εξέλθουμε. Αυτός ο διχασμός δεν υπάρχει στους Έλληνες πατέρες, για τους οποίους η ψυχή είναι «λεπτόσωμον πνεύμα».

ΑΔ: Αυτά βεβαίως είναι δύσκολο κανείς να τα παρακολουθήσει, ένας απλός άνθρωπος...

ΝΛ: Δεν είναι καθόλου. Οι απλοί άνθρωποι τα βιώνουν εμπειρικά, από την συμμετοχή τους στην εκκλησιαστική ζωή. Γίνονται παράδοση. Το πρόβλημα είναι με τη σχηματική σκέψη των «μορφωμένων», δεξιών και αριστερών και κεντρώων. Τα κλισέ για την αριστερά είναι δυο τρεις κατηγοριούλες: μεσαίωνας= συμφορά, διαφωτισμός= ανάσταση, εκκλησία= Χριστόδουλος, δηλαδή τάφος ανεωγμένος. Οι δεξιοί ταυτίζουν, από την άλλη, όλη την ορθόδοξη παράδοση με οτιδήποτε πράττει η κρατούσα εκκλησία. Όμως την ορθή σχέση με όλα αυτά την έχει η μοναστική παράδοση και ο απλός λαός, ο οποίος «κράτησε το βήμα ενός χαμένου χορού», όπως είχε πει κάποτε και ο Διονύσης Σαββόπουλος.

ΑΔ: Τι ακριβώς είναι αυτό που γνωρίζει ο απλός λαός;

ΝΛ: Τα γνωρίζει από τον παππού και τη γιαγιά. Είναι μερικά απλοϊκά, αλλά ταυτόχρονα πολύ βαθιά πράγματα. Η γιαγιά μου στην Πορταριά, μια γυναίκα σχεδόν αγράμματη, που ίσα ίσα μπορούσε να διαβάσει, με κράταγε στα γόνατά της και μου έλεγε: «Κοίτα να δεις. Ο Θεός είναι η αγάπη. Σε κρατάει στην αγκαλιά του, όπως κάνω τώρα εγώ». Δεν είναι ο τιμωρός ο Θεός. Θέλει να σου κάνει όμορφη τη ζωή. Και όταν εγώ, νεαρός, είχα επαναστατήσει, και ο πατέρας μου φώναζε που γυρνούσα αργά, η γιαγιά μου ήταν μια ανοιχτή αγκαλιά. Αυτό, βέβαια, που έχουν οι απλοί άνθρωποι πρέπει να γίνει λόγος, στοχασμός, για να επηρεάσει τα πράγματα, να φτιάξει πολιτισμό.

ΑΔ: Αν δεν γίνει; Αν μείνει μόνον ως παράδοση;

ΝΛ: Τότε θα έχουμε αυτό το πρόβλημα που είχαμε στην Ελλάδα όταν φτιάξαμε το κράτος το 1830. Η κεφαλή ήτανε φερμένη από τη δύση. Υπήρξε μια απόσταση μεταξύ κράτους και γένους. Ήταν υπαρξιακή διαφορά, μεγάλη. Ο Κουμανούδης, ο Σαρίπολος, ο Ροΐδης δεν καταλάβαιναν καθόλου τι γινόταν στο λαό. Πάρτε τον Κωνσταντίνο Τσάτσο. Έχετε διαβάσει την «λογοδοσία μιας ζωής»; Εκεί λοιπόν θα δείτε ότι ο Τσάτσος μεγάλωσε με μία γκουβερνάντα Γαλλίδα, μία Γερμανίδα. Από μωρό. Δεν καταλάβαινε καθόλου πού ακριβώς βρισκόταν• ζούσε μεταξύ Τεργέστης, Παρισίων και Λονδίνου. Διοίκησε αυτόν τον τόπο που δεν καταλάβαινε καθόλου. Μόνον στο τέλος της ζωής του ο Σεφέρης τού έδειξε την Ελλάδα: κοίταξε εδώ, του είπε, κοίταξε εκεί. Και ο Τσάτσος έμεινε σαστισμένος. Αυτή η έκπληξη φαίνεται καθαρά στο βιβλίο του• τώρα, λίγο πριν το τέλος της ζωής του, άρχισε να καταλαβαίνει. Αλλά και πάλι πέθανε νεοκαντιανός.

AΔ: Ο Σεφέρης πώς κατάλαβε;

ΝΛ: Εδώ είναι άλλη ιστορία. Ο Ελύτης το ίδιο. Βουλιάζουν μέσα στη γη τους• σαν το σφουγγάρι• και έπαιρναν όλη την αίσθηση της Ελλάδας• και έλεγαν πράγματα σπουδαία, ακόμη και αν δεν καταλάβαιναν απολύτως με το μυαλό τους τι ακριβώς έλεγαν• αλλά τα έλεγαν. Έχω φίλους ευρωπαίους, ορθοδόξους, και μου λένε: διάβασε Ελύτη• τα πάντα είναι γεμάτα φως• αυτός είναι ο λόγος των όντων. Για μας τους Έλληνες, ο Θεός είναι τόσο υπερβατικός, που γίνεται ταυτόχρονα ενδοκόσμιος.

ΑΔ: Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στην δύση και την ελληνορθόδοξη παράδοση πάνω στο ζήτημα της πτώσης, στο ζήτημα της φύσης του κακού;

ΝΛ: Ο Αυγουστίνος, για να πολεμήσει τον πελαγιανισμό, που έδινε μια σκανδαλώδη ελευθερία στον άνθρωπο -ο άνθρωπος περίπου κάνει ό,τι θέλει και είναι ο μοναδικά υπεύθυνος- είπε ότι τα πράγματα δεν είναι έτσι: ο άνθρωπος έχει υποστεί μία πτώση. Και η αμαύρωση αυτή, στον Αυγουστίνο, είναι πολύ σημαντική, είναι εντός της φύσεως του ανθρώπου: αυτή είναι μία θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στην ανατολή και τη δύση για τη φύση του κακού. Στον Μάξιμο όμως, στους Έλληνες πατέρες, βλέπουμε ότι η πτώση της φύσεως είναι ακατηγόρητη. Είναι η πτώση της προαιρέσεως που συμβαίνει. Δεν φταίει η φύση μας. Σαν πρόσωπα εκπίπτουμε. Η φύση μπαίνει στον δρόμο που την βάζουμε εμείς, προσωπικά.

ΑΔ: Επομένως και στο ζήτημα της ηθικής, η ελληνική ορθόδοξη παράδοση είναι πιο ανεκτική από την δυτική;

ΝΛ: Οι Έλληνες πατέρες δεν είναι ηθικιστές. Δεν μιλάνε ενάντια στο σεξ, για παράδειγμα. Η προαίρεσή μου ευθύνεται -δεν πρέπει να καταφρονούμε την φύση. Το μυαλό και το σώμα είναι του Θεού. Μην τα ακουμπάτε, λένε οι πατέρες μας, διότι υπάρχει η ελευθερία του προσώπου που επιλέγει το δρόμο. Αυτό ο Αυγουστίνος δεν το κατάλαβε. Σαν πρώην μανιχαίος δυιστής, νόμισε ότι ναι μεν το σώμα είναι πλάσμα του Θεού, πλην όμως ξέπεσε κι έχει κακή φύση κι επομένως υπάρχει γι' αυτό μια κληρονομική ενοχή, η οποία μεταβιβάζεται. Για τους Έλληνες όμως, το κακό είναι υπόθεση προαιρέσεως• υπόθεση της επιλογής του προσώπου, όχι της φύσεως. Γι' αυτό και ο Ρουσό (Rousseau )μιλάει για την καλή φύση του ανθρώπου και ο Ντε Σαντ (De Sade) για την κακή: από αντίδραση, κυρίως στην καλβινική ηθική. Στην δυτική παράδοση η φύση ενοχοποιείται: πάρτε για παράδειγμα το σεξ, το οποίο είναι βουτηγμένο στην ενοχή. Τα πάντα ενοχοποιούνται. Σ' εμάς όμως δεν τίθεται τέτοιο θέμα.
Βλέπετε τι αγώνα κάνει ο Γρηγόριος Παλαμάς για να μην χάσουμε κάτι από τις δυνάμεις της ψυχής και του σώματος: προσέξτε, λέει, όλα αυτά είναι Θεόπλαστα! Να μην τα χάσουμε τα πάθη. Να τα μεταβάλουμε, ναι. Διότι «ουδέν κακόν εν τη φύσει, ουδέν απόβλητον». Αγιάζονται όλα από την ευχαριστία. Ό,τι και να 'ναι.

ΑΔ: Ναι, αλλά οι παραεκκλησιαστικές οργανώσεις δίνουν άλλη εικόνα από την δική σας: κατηχητικά, ηθικολογία αφόρητη, αυστηρές εντολές προς τους πιστούς. Και καμία ανοχή προς το διαφορετικό.

ΝΛ: Σωστά. Αλλά αυτά δεν έχουν καμία σχέση με την ορθόδοξη παράδοση. Είναι δυτικές επιρροές, είναι απευθείας η λογική του 'Ανσελμου (Anselm) μέσα στην δική μας εκκλησία. Για παράδειγμα, το βιβλίο «μετάνοια» του αρχηγού της «Ζωής» Σεραφείμ Παπακώστα, είχε κυκλοφορήσει σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα και ήταν μέσα σ' όλα τα ελληνικά σπίτια. Είναι 100% 'Ανσελμος: ο Θεός, που τιμωρεί το αμαρτωλό ανθρώπινο γένος και τον υιό του ακόμα, ο οποίος ενσαρκώνεται με σκοπό να τιμωρηθεί! Λοιπόν, διάβαζε η καημένη η γιαγιά μου αυτό το πράγμα και τα 'χανε. Γιατί ήταν μια γυναίκα που ήξερε μόνο την αγάπη και το καντηλάκι που άναβε, που έβλεπε τον Θεό σαν αγάπη. Και της είπα κάποτε να μην ασχολείται -«αυτά δεν είναι δικά μας», της είπα.

ΑΔ: Οι δυτικοί λοιπόν έχουν καθαρά δικανική, νομικίστικη προσέγγιση του θείου...

ΝΛ: Εντελώς. Λέει ο 'Ανσελμος: γιατί έγινε η ενσάρκωση; Για να τιμωρηθεί ο υιός του Θεού στη θέση του ανθρώπου. Λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος: η ενσάρκωση έγινε «δια το αγιασθήναι τω ανθρωπίνω του Θεού, τον άνθρωπον». Ακριβώς το αντίθετο δηλαδή. Και συνεχίζει ο Θεολόγος: το μόνο που θέλει ο Θεός είναι να σταματήσει τη φθορά.
'Αντε τώρα να χτίσεις πάνω σ' αυτή τη θέση των Ελλήνων πατέρων νομικισμό! Δεν μπορείς με τίποτα. Γι' αυτό πολλοί Γάλλοι συμφοιτητές μου έλεγαν για μας τους Έλληνες, έκπληκτοι: «vous êtes anarchistes» (είστε αναρχικοί)!

ΑΔ: Αλήθεια είναι. Εμείς έχουμε μόνον αυτεξούσιον...

ΝΛ: Έχουνε στη δύση τις ποινές• τα επιτίμια. Εδώ σε μας λες «σκότωσα!» και πας στον παπά σου• σε ρωτάει: «σκότωσες; ένα μήνα δεν θα φας κρέας και έλα μετά να τα πούμε»! Εμείς οι Έλληνες έχουμε βάλει στη θέση του δικανισμού την οικονομία: το να ζυγίζεις τα πράγματα ανάλογα με τις συνθήκες, όχι αυστηρά με τον νόμο, απρόσωπα. Αυτό η Αρβελέρ το λέει ωραία για το Βυζάντιο, πως στον δημόσιο και ιδιωτικό βίο του Βυζαντίου κυριαρχεί η οικονομία: βλέπεις στον άλλο την καρδιά του, την ταλαιπωρία του, την ψυχή του και του ανοίγεις τον δρόμο.

ΑΔ: Ναι, αλλά η ελληνική εκκλησία έχει κάνει αφορισμούς...

ΝΛ: Αυτά είναι περιθωριακά φαινόμενα. Ασήμαντα, σε μικρή κλίμακα. Ακόμη και αν έγιναν, δεν συμφωνούν με την παράδοσή μας. Αν δείτε στη Γαλλία, μόλις πριν λίγα χρόνια καταργήθηκε η λογοκρισία στην έκδοση θεολογικών βιβλίων. Σε μας δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα.

ΑΔ: Η σημερινή ηγεσία της ελληνικής εκκλησίας δεν στρέφεται κάπως προς την οργανωσιακή μορφή; Επί Σεραφείμ έμοιαζε περισσότερο παραδοσιακή. Σήμερα μιλάει πολύ και παρεμβαίνει έντονα. Ακόμη και πολιτικά.

ΝΛ: Ο εθναρχικός ρόλος του αρχιεπισκόπου φαίνεται ακόμη και στην ενδυμασία του, που μετά τον 16ο αιώνα φέρει το εγκόλπιο και την μίτρα.

Είναι σύμβολα κοσμικής εξουσίας. Αυτοκρατορικής. Για εκείνα τα χρόνια της τουρκοκρατίας ήταν απαραίτητα: ήταν εθναρχικός ο ρόλος του δεσπότη. Σήμερα όμως όχι. Διότι έτσι προσβάλλεται κάπως η εσχατολογική φύση της εκκλησίας.

ΑΔ: Έχουν εκλείψει όμως οι ιστορικοί λόγοι στην Ελλάδα για τον εθναρχικό ρόλο της εκκλησίας;

ΝΛ: Με την έννοια εκείνη σαφώς και έχουν εκλείψει.

ΑΔ: Για σκεφτείτε λίγο τον Μακάριο... Ή τους δεσπότες στον μακεδονικό αγώνα...

ΝΛ: Αυτό γίνεται κατ' εξαίρεσιν. Δεν υπάρχει στο κανονικό δίκαιο της εκκλησίας κανένα απολύτως έρεισμα για αναγνώριση εθναρχικού ρόλου στην εκκλησία. 'Αλλο πράγμα είναι να έχει άποψη η εκκλησία για τα κοινωνικά ή τα πολιτικά ζητήματα. Αυτό είναι φυσικό. Διότι η πολιτική έχει και πνευματική διάσταση. Και αν η εκκλησία παρεμβαίνει για να μας το θυμίσει, αυτό είναι ευπρόσδεκτο, αρκεί να μην γίνεται κόμμα, παράταξη και κατεβαίνει στις εκλογές! Αν πρόκειται για εθναρχία στο πνευματικό επίπεδο, ναι. Αλλά όσοι λένε ότι δεν έχει κανένα δικαίωμα να μιλάει η εκκλησία για πολιτικά ζητήματα, μάλλον το λένε εκ του πονηρού.

ΑΔ: Έπρεπε να αντιδράσει η εκκλησία στο θέμα των ταυτοτήτων;

ΝΛ: Το πράγμα είναι κάπως περίπλοκο. Να θυμίσω την παράδοσή μας: το βυζαντινό κράτος ήταν κράτος υπαρξιακό. Δεν ήταν το θεσμικό δυτικό κράτος του μακροϊστορικού σκοπού. Το βυζαντινό κράτος ήταν ένα κράτος μικροϊστορικών σχέσεων• το δυτικό κράτος όμως είναι ένα κράτος εσωστρεφών ατόμων που ενώνονται για κάποιο σκοπό, ας πούμε τη δημοκρατία, την ευημερία, την κυριαρχία. Και αυτό έρχεται από τη θεολογία του Αυγουστίνου, όπου η ουσία και η βούληση του Θεού ταυτίζονται. Ο δυτικός Θεός πρέπει να αποδεικνύει συνέχεια ότι είναι Θεός, με την εκδήλωση της βούλησής του• είναι αναγκασμένος να φτιάξει αυτόν τον κόσμο, γιατί είναι παντοκράτορας. Να δείξει ότι κυριαρχεί. Από δω απορρέει το θεσμικό κράτος, διότι είμαστε συναγμένοι για έναν εξωτερικό σκοπό. Στους Έλληνες πατέρες όμως, διακρίνεται η ουσία από την βούληση του Θεού. Ο Θεός δεν έχει ανάγκη να αποδείξει τίποτα.

ΑΔ: Στην ελληνορθόδοξη παράδοση, στο Βυζάντιο, γιατί είμαστε συναγμένοι;

ΝΛ: Δεν ξέρουμε γιατί. Η κοινωνία είναι ο σκοπός. Υπάρχουν οι σκοποί των πολλών, οι οποίοι ενώνονται όταν το αποφασίσει η κοινότητα και όπου πάει. Δεν είναι εξωτερικός σκοπός. Αυτό είναι το υπαρξιακό βυζαντινό κράτος, όπου οι σχέσεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από τον σκοπό. Και σε μας σήμερα ισχύει αυτό: όταν έρχεται ένας φίλος, τα αφήνουμε όλα και λέμε κάτσε να τα πούμε. Αυτό για ένα δυτικό είναι ακατανόητο. Θα σου πει δεν γίνεται. έχω δουλειά. Επομένως ο ορθόδοξος βάζει πάνω από τον νόμο τη σχέση κοινωνίας. Στη δύση έχουμε ενδοβολή του νόμου. Ο 'Αγγλος ή Γάλλος έχουν ενσωματώσει τον νόμο: αγωνιστείτε να πείσετε έναν 'Αγγλο να φοροδιαφύγει! Ποτέ δεν θα τα καταφέρετε!

ΑΔ: Και όλα αυτά πως σχετίζονται με το θέμα των ταυτοτήτων;

ΝΛ: Σχετίζονται. Διότι όπως σας είπα, στη δική μας παράδοση προέχει όχι νόμος, αλλά η κοινότητα. Οι σχέσεις επομένως μπορεί, παρά τις αποφάσεις της πολιτείας, ο λαός να θέλει αναγράφεται το θρήσκευμα, διότι έτσι αναγνωρίζει μια κοινωνία σχέσεων. Δεν το βλέπει νομικά το θέμα. 'Αλλο τώρα αν οι αντιδράσεις της εκκλησίας μας ήταν υπερβολικές.

Εκεί να το συζητήσουμε. Ίσως να ήθελε άλλο χειρισμό το θέμα, από την πλευρά της εκκλησίας.

"Ανοιγμα" εκπληξη της "Πειραικης Εκκλησιας"

Μεγάλη είναι η εκπληξη που μας προσφέρει το ανανεωμένο πλέον περιοδικό «Πειραική Εκκλησία». Η αισθητική του μα προπαντός το περιεχόμενο του κινείται επι τα βελτίω σε ένα άλλο επίπεδο απρόσμενα ελεύθερο, προοδευτικο και πολυσυλλεκτικό.

Περιλαμβάνει κείμενα μεγάλων σύγχρονων ορθόδοξων θεολόγων όπως των :

Ναυπάκτου κ.Ιεροθέου, +π.Δημητρίου Στανιλοάε, π.Αλεξάνδρου Σμέμαν, π.Βασιλείου Γοντικάκη, Παναγιώτη Νέλλα, Χρήστου Γιανναρά, π.Νικολάου Λουδοβίκου, Θανάση Παπαθανασίου, π.Βασιλείου Θερμού …

Συγχρόνως όμως η «Πειραική Εκκλησία» κάνει και το ανοιγμα στην διαννόηση της εποχής μας με κείμενα των:

Νίκου-Γαβριήλ Πεντζίκη, Διονύση Σαββόπουλου, Κώστα Ζουράρι, Γιώργου Καραμπελιά, Νίκου Ξυδάκη, Νίκου Εγγονόπουλου κ.λ.π.

Η εκπληξη μας είναι μεγάλη γιατι αυτό το φαινόμενο είναι ασύνηθες στον εκκλησιαστικό χώρο.

Όμως ο νέος Επίσκοπος κ.Σεραφείμ με τους συνεργάτες του φαίνονται αποφασισμένοι να κάνουν το ανοιγμα προς την κοινωνία δίχως να υπολογίζουν το οποιοδήποτε κόστος.

Ευχόμαστε καλή επιτυχία στο τολμηρο αυτό εγχείρημα και κάθε παρα Κυρίου ευλογία στον Διευθυντή και τα μέλη της συντακτικής επιτροπής του ως ανω περιοδικού.

Καμια παρέμβαση για τα ουσιώδη

Για άλλη μια φορα παρακολουθούμε τους πολιτικούς μας, με το πρόσχημα τώρα του οικονομικού σκανδάλου της Μονής Βατοπεδίου, να ξαναφέρνουν το θέμα χωρισμού κράτους και εκκλησίας. Και δεν λεω ότι δεν θα πρέπει να γίνει ερευνα σε βάθος για το παραπάνω σκάνδαλο και ότι κάποτε δεν θα πρέπει να δούμε το θέμα χωρισμού κράτους και εκκλησίας, αλλά εκείνο που με εκπλήσσει χρόνια τώρα, είναι το γεγονός ότι ουδέποτε οι πολιτικοί μας αγγιξαν τα ουσιώδη του εκκλησιαστικού βίου στον τόπο μας. Γιατί είναι κάποια πράγματα πάνω από το χρήμα και τις οποιες σκοπιμότητες. Γιατί είναι κάποια πράγματα που καθορίζουν το ηθος μας, την ταυτότητα μας, το εγώ μας, την συνείδηση μας:

-Είναι η Παράδοση μας: Η ορθόδοξη λατρεία, η ορθόδοξη τέχνη, το ορθόδοξο ηθος μας.


Και όμως ενώ αυτό το σημαντικό κεφάλαιο της ζωής μας παραποιείται βάναυσα δεκαετίες τώρα, κανείς από τους παράγοντες της πολιτικής ζωής του τόπου μας δεν αντέδρασε και δεν πίεσε την εκκλησιαστική μας ηγεσία να παρέμβει και να διασώσει τον πλούτο της παράδοσης μας, δηλαδή τη ζωή μας.
Κανείς δεν υπερασπίστηκε την ορθόδοξη αισθητική και την ορθόδοξη πνευματικότητα μεσα στους ναούς μας, που γεννιόμαστε, παντρευόμαστε, κηδεύουμε, εορτάζουμε… Κανείς δεν υπερασπίστηκε την αυθεντικότητα του ορθόδοξου ηθους. Καμια παρέμβαση για τα ουσιώδη.

Κανείς δεν απαίτησε:

α) Την αποκατάσταση της κοινοτικής ζωής.
- Να ξαναγίνει η ενορία οικογένεια, κοινότητα, να ξαναγίνει ο εκκλησιασμός οικογενειακό, εκκλησιαστικό και όχι ιδιωτικό γεγονός.
- Να καταργηθούν οι ενορίες μαμούθ και να διασπασθούν σε υποενορίες, μικρές κοινότητες, ώστε ο ενορίτης να μην αισθάνεται σαν ξένος, σαν αγνωστος μεταξύ αγνώστων.
- Να αναβαθμισθεί το λαικό σώμα της ενορίας και

β) Την αποκατάσταση του λειτουργικου χωρου και της τέχνης.
- Να σταματήσει εδώ και τώρα η βάρβαρη χρήση των μεγαφώνων
- Να εξαλειφθεί εδώ και τώρα η ψεύτικη διακόσμηση, τα ψεύτικα ηλεκτρικά καντήλια, τα ψεύτικα ηλεκτρικά κεριά, τα πλαστικά καλύματα, ο,τιδήποτε ψευτοεπιχρυσωμένο
- Να αντικατασταθεί η αναγεννησιακή ζωγραφική - οπου εχει απομείνει- με την ορθόδοξη βυζαντινή εικονογραφία
- Να μπεί φρένο στη απομίμηση των αρχιτεκτονημάτων
- Να ξεκινήσει η επιμόρφωση των Ιερέων, ώστε να διαφωτιστούν οι κληρικοί μας για τον πλούτο του ορθοδόξου πολιτισμού τον οποίο διακονούν.


Ευχής εργον θα ηταν να δημιουργηθεί ( Σε κάθε Μητρόπολη;) ένα οργανο αποκαταστασης της ορθόδοξης παράδοσης μας.
Εαν αυτό το οργανο αποκαθιστούσε την γνησιοτητα και την αυθεντικότητα του λειτουργικού χωρου, της τέχνης και της κοινοτικής ζωής θα ηταν μια επαναστατική παρέμβαση στην σημερινή πολιτιστικη μας κρίση.
Το θέμα δεν είναι απλό, είναι ουσιώδες και πρωταρχικό για να διασώσουμε το «είναι» μας, τη ζωή μας, την ταυτότητα μας, την αξοπρέπεια μας.
Για να ξαναβρούμε την ανθρωπιά μας, για να ξαναβρούμε αλλα ενδιαφέροντα που δίνουν νοήμα στη ζωή μας, για να ξεφύγουμε από τις σκανδαλοθηρικές εντυπώσεις, για να ξεφύγουμε από τα επουσιώδη και να ψηλαφήσουμε τα ουσιώδη.

Τα ελληνικά είναι τραγούδι - Μια μαρτυρία του Διονύση Σαββόπουλου

"Τα ελληνικά είναι τραγούδι», με αυτό το τίτλο η «Πειραική Εκκλησία», φύλλο 193, Μάιος 2008, αναδημοσιεύει ένα κείμενο του Διονύση Σαββόπουλου από το βιβλίο «Δημόσιος διάλογος για τη γλώσσα», εκδ.Δόμος.

Το κείμενο αυτό αμέσως μου θύμησε τα λόγια του Πρωτοψάλτη του Ναού μας κ.Μελέτη Αιβαλιώτη, ο οποίος κατέχει την Βυζαντινή Μουσική και ο οποίος λέει: « Πάντοτε προσπαθώ να αποδίδω όχι μόνο το τονισμό των λέξεων, αλλά και τα νοήματα αυτών….στη λέξη « κρότος» επι παραδείγματι θα ανέβω…».

Πολλοί από εμας του νεοέλληνες θεωρούμε την ορθογραφία, τους τόνους, τα πνεύματα και τα λοιπά σημεία στίξης, ως διακοσμητικά στοιχεία. Όμως όλα αυτά εχουν το σκοπό τους και αναδεικνύουν την καθημερινή μας ομιλία σε τραγούδι.

Αυτό συμπεραίνει ο δημοφιλής Διονύσης Σαββόπουλος σε μια ανακάλυψη του όπως την περιγράφει:

«…ειχα βρεθεί γιά ένα διάστημα ν' ακούω συστηματικά, καινούργια ανέκ­δοτα τραγούδια, επωνύμων και ανωνύμων, γιά λογα­ριασμό της δισκογραφικής έχαιρείας «Λύρα», προκειμέ­νου αυτή νά τά ηχογραφήσει η νά τά επιστρέψει στους συνθέτες. Ειναι δύσκολο ν' απορρίπτεις και ακόμα δυ­σκολότερο νά έξηγεις τό γιατί. Όταν βέβαια τό τραγούδι ειναι τετριμμένο η άτεχνο, ή εξήγηση ειναι εύκολη.

Μου συνέβη όμως νά δω τραγούδια όπου οί στίχοι δεν ήταν άσχημοι και ή μουσική δεν ήταν τυχαία, επιπλέον ταί­ριαζε θεματικά και μέ τους στιχους. Κι όμως, τό τραγούδι συνολικά δέν «κύλαγε» οπως λέμε (οπότε τό επιστρέ­φαμε στον ενδιαφερόμενο μέ διάφορες άσάφειες και ύπεκφυγές. Τό πράγμα μέ άπησχόλησε. "Εφερνα στο μυαλό μου μεγάλες ώραιες έπιτυχίες, παλιά τραγούδια (...) και τά συνέκρινα μ' αυτά πού απέρριπτα, ώσπου μετά άπό μήνες διεπίστωσα κάτι πολύ άπλό: Όταν μία μουσική μετατρέπει συστηματικά τις μακρές συλλαβές σέ βραχειες ή όταν ανεβάζει τήν φωνή έκει όπου υπάρ­χει άπλώς μιά περισπωμένη, ένώ τήν κατεβάζει συστη­ματικά έκει όπου υπάρχει ψιλή οξεία, όταν δηλαδή ή μουσική κινείται αντίθετα - προσέξτε, αντίθετα όχι στο ρυθμό του ποιήματος, άλλά αντίθετα στις άναλογίες το­νισμού και αντίθετα στήν ορθογραφία του - τότε όσο έξυπνη και νά 'ναι, κάνει τό τραγούδι δυσκίνητο και ασθματικό.

Στά πετυχημένα τραγούδια δέν συμβαίνει αυτό. Βέβαια, όταν γράφει κανεις πάνω σ' ένα ρυθμό ή σ' ένα μουσικό δρόμο, πρέπει νά ακολουθήσει τά καλούπια τους, οπότε θά υπάρχουν σημεία όπου αύτη ή πείρα πού περιέγραψα, δέν τηρείται. Αυτό ομως θα συμβει μόνον όταν δεν γίνεται αλλοιως. Και πάντα ή βι­ασμένη λέξη θά τοποθετείται έτσι ώστε νά προηγούνται και νά έπονται επιτυχεις σχιγμές, ώστε να μειώνεται ή εντύπωση της άτασθαλίας, ή οποία έτσι συνδυασμένη ωφελεί, διότι τό τραγούδι αλλοιως θά ήταν μηχανικό. Κάτι τέτοιο δέν τό ειχα προσέξει.

Και ήταν ή πρώτη φορά πού αισθάνθηκα οτι οί τόνοι και τά πνεύματα ισως νά μην ήταν διακοσμήσεις, ισως νά είχαν λόγο. (...)

Μέσα στο στούντιο ειχα και δύο εκπλήξεις.

Νά ή πρώτη: Προσπαθώντας νά ακούσω την διαφορά οξείας και περισπωμένης, διάβασα την φράση: «Λυγά πάντα ή γυναίκα». Τό «πάντα» ακούγεται ψηλότερα άπό τό «λυγά» πού παίρνει περισπωμένη. «Λυγά πάντα ή γυ­ναίκα» ακούγεται όμως περιέργως ψηλότερα κι άπό τό «γυναίκα», πού όμως παίρνει οξεία. Γιατί άραγε;

Τηλε­φώνησα σ' έναν φίλο και έμαθα ότι ή «γυναίκα» οφείλει νά παίρνει περισπωμένη, διότι είναι της τρίτης κλίσεως, ή οποία όμως καταργήθηκε, γι' αυτό πήρε οξεία ή «γυ­ναίκα». Νά λοιπόν, πού άπό άλλο σημείο όρμώμενος, αναγκάστηκα νά συμφωνήσω ότι κακώς καταργήθηκε ή τρίτη κλίση άφου στήν φωνή μας εξακολουθεί νά υπάρ­χει. «Λυγα πάντα ή γυναίκα» λοιπόν και παίρνει και πε­ρισπωμένη.

Ή δεύτερη έκπληξη: "Εδωσα σ' έναν ανύπο­πτο νέο, πού παρευρισκόταν στο στούντιο, νά διαβάσει λίγες φράσεις. Έκει μέσα ειχα βάλει σκοπίμως την ίδια λέξη ως επίθετο και ώς επίρρημα, διότι ειχα πάντα τήν περιέργεια νά διαπιστώσω άν προφέρουμε διαφορετικά τό ωμέγα άπό τό όμικρον. Άκουστε τις φράσεις:

«Ειν' ακριβός αυτός ό αναπτήρας. "As μήν ειν' ωραίος, έχει τήν αξία του. Ναί, ακριβως αυτό ήθελα νά πώ». Ακου­στικως δέν παρατήρησα διαφορά.Εκοψα τις δύο λέξεις και τις κόλλησα τήν μία κατόπιν της άλλης. Άκουστε το! «Ακριβός... ακριβως».

Ελάχιστη διαφορά στο αυτί· ό ηχολήπτης μόνον επεμενε ότι τό δεύτερο ειναι κάπως πιο φαρδύ."As τό ξανα­κούσουμε: «Άκριβ0ς... ακριβως». Ασήμαντη διαφορά.

Συνδέσαμε τότε τον παλμογράφο. Νά τό διάγραμ­μα του επιθέτου «άκριβ0ς», όπως προέκυψε, και νά τό πολύ πλουσιότερο του έπιρρήματος.

Δέν είναι καταπληκτικό; "Οταν τό είδα, τά μηχανή­ματα του στούντιο μου φάνηκαν σάν όργανα του παρα­μυθιού. Ό παλμογράφος μου φάνηκε σάν μιά σκαπά­νη πού, κάτω άπό τό έδαφος τής καθημερινής ομιλίας, ανακαλύπτει αυτό πού δέν έπαψε ποτέ νά υπάρχει, έστω μέσα σέ χειμερία νάρκη, αυτό πού συνειδητοποί­ησαν και προσπάθησαν νά μνημειώσουν οι Αλεξανδρι­νοί δύο χιλιάδες χρόνια πρίν. Τίποτε δέν χάθηκε. Όλα υπάρχουν. Άρκει νά προσέξουμε αυτό τό τραγούδι τής καθημερινής όμιλίας πού πηγαινοέρχεται συνεχώς ανά­μεσα μας. Άκουστε πώς ήχουν οί τονισμοί. Άκουστε τά μακρά. Άκουστε τήν λαϊκή τραγουδίστρια πώς αποδίδει τό ωμέγα ή τήν ψιλή οξεία (...).

Δέν περιφρόνησα καμιά άποψη και δέν κολάκευσα καμιά. Προσπάθησα νά πώ τρεις φορές τρεις άλήθειες.

Πρώτον: Τα ελληνικά ειναι τραγούδι. Κανείς δεν σκέφτηκε ποτέ να απλοποιήσει ενα τραγούδι η να το δεί πρακτικά. Γιατί να δούμε λοιπόν τα ελληνικά, πρακτικά;

Δεύτερον: Οποιος σταθεί αλλαζονικά απέναντι στα ρεφρέν που τον ψυχαγώγησαν δια βίου, στρέφεται εναντίον της προσωπικής του ιστορίας και πίστης. Τα ιδια μπορεί να πάυει ενας λαός με την γλώσσα. Ιδίως αν η γλώσσα του ειναι τα ελληνικά.

Τρίτον: Τα ελληνικά ως τραγούδια ειναι ανυπόφορα δύσκολα. Κανείς δεν τα βγάζει πέρα με τα ελληνικά. Απέναντι στα ελληνικά θα είμαστε πάντα φάλτσοι και αγράμματοι. Αλλά τι να γίνει; Σημασία εχει η συνείδηση οτι τα μιλάμε, οχι για να γίνουμε δεξιοτέχνες, αλλά για να γίνουμε ανθρωποι".

Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος ο Β, για τον π.Χαρίτωνα Πνευματικάκι: «Ειχε ελπίδα στο θεό, γι’ αυτό και εμεινε το εργο του»

Σήμερα, φίλοι μου, σας παρουσιάζω μερικά αποσπάσματα απο την προσλαλιά του Πατριάρχη Αλεξανδρείας κ. Θεοδώρου του Β, κλείνοντας την εκδήλωση προς τιμήν του π.Χαρίτωνος Πνευματικάκι, που εγινε στο Παλαιλώνι Χανίων στις 21 Αυγούστου.

"...όπως είχαμε πει με τόν αδελφό μου τόν κ.Σϊμο, θα κάναμε τήν ταπεινή αυτή έκδήλωσι, όπως ταπεινή ήταν ή ζωή του π.Χαρίτωνος. Εζησε μέσα στήν αφάνεια γιά νά τόν δοξάζει ό Θεός και νά ζουμε αύτο τό ώραιο απόγευμα ...
Μετά άπό λίγο ή έκδήλωσι θά τελείωση…… Όμως θά σκέφτομαι τήν όμορφη αυτή βραδιά. Θά δω μετά άπό λίγο τήν άποκεκαλυμμένη πλάκα και ό πατριώτης μας άγιος άνθρωπος του Θεου, επίγειος άγγελος , επουράνιος άνθρωπος, ό π.Χαρίτων, θά λέει σέ ένα άλλο κρητικόπουλο, Θεόδωρε έχε κουράγιο, προχώρα, γιατί πρέπει νά χτυπάνε οί καμπάνες………….
Είχα Σεβασμιώτατε, μία μεγάλη ευλογία πέρυσι, νά βρεθώ στά παιδιά μας στό Κογκό, και νά θαυμάσω τό έργο πού έκανε ό ιεραπόστολος ιερομόναχος ό π.Χαρίτων Πνευματικάκις. Εμεινα περίπου ένα μήνα και θαύμασα, νοσοκομεία, τά μοναστήρια πού τώρα αρχίζουμε τόν δικό μας αφρικάνικο μοναχισμό, άλλά κυρίως τή Θεολογική Ακαδημία, πού φιλοξενεί τόσα παιδιά και θά τήν ζήλευε τό πιό σύγχρονο Πανεπιστήμιο. Πληγώθηκε όμως ή καρδιά μου, γιατί είδα μία πρωτεύουσα τήν Κινσάσα, ακόμα όλοι οί τοίχοι νά έχουν επάνω τά βλήματα, μιά πόλις μέ τόσα προβλήματα, και τότε είδα εκατοντάδες παιδιά μόνα στους δρόμους, και μου εξήγησε ό Υπουργός Υγείας, ότι είναι παιδιά πού δεν έχουν γνωρίσει γονεις και περιπλανώνται στους δρόμους. Έκει όμως ή καρδιά μου έζησε ένα θαυμα, ένα μεγαλείο, μία μεγάλη σφραγίδα, πού μας άφησε αυτός ό γέροντας ό π.Χαρίτων Πνευματικάκις.
Διαβάζωμε, ότι το 1998 άνεπαύθηκε. Δέκα ολόκληρα χρόνια πέρασαν. Και όμως, θέλησε τό σώμα του νά τό χωνέψει ή αφρικάνικη γη, και ό ουρανός νά δεχθη το αγιο του πνευμα. Όμως χάρηκε ή καρδία μου, διότι τό έργο του ήταν πραγματικό, του Χριστού δέν χάθηκε. Όταν κάνεις ένα έργο προσωπικό θά κρατήσει μερικά χρόνια, θά χαθή. Ό π.Χαρίτων όμως, πίστευε πάντα και ειχε ελπίδα στό θεό, γ' αυτό και έμεινε τό έργο του.

"...ή Αφρικη είναι ή "Ηπειρος του μέλλοντος, τό σταυροδρόμι πού θα κριθή ό κόσμος"

Έθαύμασα τόν γέροντα τόν νυν Μητροπολίτη κ.Ίγνάτιο, τόν όποιο ονομάζω παππού και αετό.... συνεχίζει σάν πνευματικό του παιδί αύτο τό τεράστιο έργο.
Παιδιά μου θέλω νά ξέρετε, ότι τό Κονγκό όπου ήταν ό π.Χαρίτων έχει έκτασι οσο ολόκληρη ή Ευρώπη... Του χρόνου πρώτα ό θεός θά πάω στήν Κανάνγκα και θά γονατίσω νά προσκυνήσω στόν τάφο του π.Χαρίτωνος………
Μέσα στήν καρδιά μου παίρνω τήν ευχή τοΰ γέροντος π. Χαρίτωνος.

Σ' ευχαριστούμε γέροντα, παληκάρι ξεκίνησες άπ' αυτό τόν τόπο, έζησες τον μεγάλο σταυρό πού λέγεται ξενιτειά, άλλά εφόσον αγάπησες τον Χριστό σήκωσες αυτό τόν Σταυρό, και το Φώς ή ελπίδα και ή ειρήνη, βασιλεύει στην Αφρική. Θα χτυπήσουμε τις καμπάνες .... και ό ήχος θά φτάση μέχρι τον ουρανό θα άγάλλεται και θάμας δίνει το έναυσμα, ναι παιδιά μου, χτυπάτε τις καμπάνες, γιατί ή Αφρικη είναι ή "Ηπειρος του μέλλοντος, τό σταυροδρόμι πού θα κριθή ό κόσμος. Είναι ό χώρος πού πρέπει νά βασιλεύση ή ειρήνη, ή δικαιοσύνη και ή αγάπη του Χριστού..."

Τα μέλη και οι φίλοι του "Πρωτοκλήτου" απο την Πάτρα